Geschiedenis

De Londense Routemaster — het leven van de rode dubbeldekker

Er zijn weinig voertuigen waarvan de silhouet onmiddellijk een stad oproept. De Eiffeltoren doet dat voor Parijs, de gondel voor Venetië — en de rode dubbeldekker voor Londen. Niet toevallig, niet door marketing. De bus is gewoon áltijd aanwezig geweest in het straatbeeld, generatie na generatie, op dezelfde rode manier. Wie een blikken Routemaster op een plank zet, stalt daarmee het meest herkende stuk stadsvervoer ter wereld.

Waarom rood — en al zo lang

De kleur komt niet uit een designstudio. In het vroege Londense busverkeer, lang voor nationalisatie, reden meerdere private maatschappijen door dezelfde straten. Elke lijn had een eigen kleur — blauw, groen, bruin. De London General Omnibus Company, verreweg de grootste, koos rood om op te vallen in het gewoel. Die kleur won door sheer marktaandeel. Toen de bussen in de twintigste eeuw werden genationaliseerd, was rood al zo ingeburgerd dat niemand er meer aan dacht het te veranderen. Sindsdien is de Londense bus gewoon rood. Punt.

De AEC Routemaster — een Londense samenwerking

De bus die het meest met die rode livrei vereenzelvigd is geworden, is de AEC Routemaster. Ontworpen in de vroege jaren vijftig als gezamenlijk project van London Transport en fabrikant AEC, rolde hij in 1956 voor het eerst de straten op. Industrieel ontwerper Douglas Scott gaf de Routemaster zijn karakteristieke lijnen: licht boller dan zijn voorgangers, met een tapse voorkant en een snuit die net iets vriendelijker stond dan de bussen daarvoor.

Technisch was hij voor zijn tijd bijzonder: lichtgewicht aluminium carrosserie, onafhankelijke voorvering, automatische transmissie. Niet zomaar een bus — een voertuig dat echt ontworpen was voor het harde, stopgerijde stadsleven. En dat bleek: de Routemaster was compact genoeg voor de nauwe Londense straten maar ruim genoeg om honderden passagiers per rit te verplaatsen.

Het open achterbalkon

Wat de Routemaster boven alles onderscheidde — en wat hem voor goed in het collectieve geheugen prente — was het open achterbalkon. Geen deuren, een metalen handgreep, een conducteur die kaartjes verkocht terwijl de bus reed. Londenaars sprongen er op en af, letterlijk tussenhaltes door, op een manier die geen andere Europese stad toestond. Die openheid maakte de bus levendig en menselijk. Het was chaos in de beste zin.

De conducteur op het balkon was ook een sociaal instituut. Hij of zij kende de vaste reizigers, reguleerde de drukte, en was het gezicht van de lijn. Toen die figuur verdween — met de invoering van chauffeursbetaalde bussen — verdween er met hem ook een stuk Londens stadsleven dat moeilijk te vervangen was.

Einde van een tijdperk — en een doorleven

In 2005 haalde Transport for London de Routemaster uit de reguliere dienst. Moderne bussen boden meer capaciteit, minder onderhoud, betere toegankelijkheid voor rolstoelgebruikers. Logisch. Toch was de ophef groot. De Routemaster was inmiddels meer dan vervoermiddel — hij was stadserfgoed. Als compromis bleven twee toeristische lijnen rijden met gerestaureerde exemplaren, en de bus beleefde een tweede leven als décor op ansichtkaarten, themeparks en filmsets over de hele wereld.

Later verscheen er ook een nieuw ontwerp dat "de geest" van de Routemaster wilde terugbrengen, met een open platform achter. Of dat lukte, valt te betwisten. De originelen die nog rondrijden op die toeristische routes trekken dagelijks meer fotografen dan passagiers.

Van stadsstraat naar blikken model

Het is het soort voertuig dat nergens verklaring voor nodig heeft. Wie Londen heeft bezocht — of er zelfs nooit is geweest maar films en posters heeft gezien — herkent hem direct. In blik is hij misschien nog sterker dan in het echt: de ronde koplampen, de rechte flanken, het uitgelijnde dak. Alles wat van de Routemaster een icoon maakt, is er in gerecycled metaal in gevat. Geen logo nodig, geen tekst eronder. De vorm doet het werk — precies zoals bij het origineel.

Meer stadse klassiekers met een verhaal? Lees ook over de Yellow Cab van New York. Of verken de hele reeks onder trucks en bussen.